MASHINASOZLIK DETALLARINING SIRT QATLAMLARINI LAZERLI MODIFIKATSIYALASH JARAYONINI MATEMATIK MODELLASHTIRISH
Abstract
Mazkur maqolada mashinasozlik detallarining ekspluatatsion xususiyatlarini yaxshilash maqsadida ularning sirt qatlamlarini lazerli modifikatsiyalash jarayonini matematik modellashtirish masalasi tadqiq etilgan. Lazerli modifikatsiyalash texnologiyasining asosiy afzalligi issiqlik energiyasini detalning cheklangan sirt zonasiga yuqori aniqlikda yo‘naltirish, bunda detalning asosiy hajmiy qismi esa nisbatan past haroratda qolishini ta’minlashdan iborat. Shu sababli mazkur texnologiya sirt qattiqligi, yeyilishga chidamlilik, kontakt mustahkamligi, korroziyaga bardoshlilik va ayrim hollarda charchash mustahkamligini oshirish imkonini beradi. Tadqiqotda lazer nurlanishining detal sirtida harakatlanuvchi issiqlik manbai sifatidagi matematik modeli shakllantirilgan. Harorat maydonini aniqlash uchun issiqlik o‘tkazuvchanlikning nostatsionar differensial tenglamasidan foydalanilgan hamda lazer nuri uchun Gauss taqsimotiga asoslangan issiqlik oqimi modeli qabul qilingan. Modelda lazer quvvati, skanerlash tezligi, nur diametri, materialning issiqlik-fizik xossalari, sirtning optik yutilish koeffitsiyenti, konvektiv va nurlanish orqali issiqlik yo‘qotishlari asosiy boshqariluvchi parametrlar sifatida qaralgan. Bundan tashqari, austenitlanish va keyingi sovish jarayonlari asosida modifikatsiyalangan qatlam chuqurligini aniqlash mezoni ishlab chiqilgan. Hisoblash algoritmi orqali lazer quvvati va skanerlash tezligining harorat maydoni, qizdirilgan zona o‘lchamlari hamda sirt qatlamining modifikatsiyalanish chuqurligiga ta’siri tahlil qilingan. Matematik model lazerli ishlov berishning optimal texnologik rejimlarini oldindan aniqlash, tajribalar sonini kamaytirish va sirt qatlamining talab qilinadigan ekspluatatsion xususiyatlarini ta’minlovchi parametrlarni tanlash uchun qo‘llanishi mumkinligi asoslangan. Tadqiqot natijalari mashinasozlik detallarining lazerli sirt modifikatsiyasi uchun raqamli modellashtirishga asoslangan texnologik optimallashtirish usulini shakllantirish imkonini beradi.
Downloads
References
1. García-Beltrán A., Ocaña J.L. A 3D numerical model for the simulation of laser material surface treatment processes // Revista de Metalurgia. – 1999. – Vol. 35, No. 2. – P. 75–83. – DOI: 10.3989/revmetalm.1999.v35.i2.609.
2. Dhib R., et al. Thermal analysis of the laser surface transformation hardening process // International Journal of Heat and Mass Transfer. – 2001. – Vol. 44, Issue 15. – P. 2845–2862. – DOI: 10.1016/S0017-9310(00)00316-1.
3. Tamanna N., Crouch R.S., Naher S. Progress in numerical simulation of the laser cladding process // Optics and Lasers in Engineering. – 2019. – Vol. 122. – P. 151–163. – DOI: 10.1016/j.optlaseng.2019.05.026.
4. Kuang J.H., et al. Temperature Modeling of AISI 1045 Steel during Surface Hardening Processes // Materials. – 2018. – Vol. 11, No. 10. – 1815. – DOI: 10.3390/ma11101815.
5. Mosavi A., Salehi F., Nadai L., Szell K., Gorji N.E. Modeling the temperature distribution during laser hardening process // Results in Physics. – 2020. – Vol. 16. – Article 102883. – DOI: 10.1016/j.rinp.2019.102883.
6. Liverani E., Lutey A.H.A., Ascari A., Fortunato A., Tomesani L. A complete residual stress model for laser surface hardening of complex medium carbon steel components // Surface and Coatings Technology. – 2016. – Vol. 302. – P. 100–106. – DOI: 10.1016/j.surfcoat.2016.05.066.
7. Wirth F., Wegener K. A physical modeling and predictive simulation of the laser cladding process // Additive Manufacturing. – 2018. – Vol. 22. – P. 307–319. – DOI: 10.1016/j.addma.2018.05.017.
8. Yang Y.S., Na S.J. A study on the thermal and residual stress by welding and laser surface hardening using a new two-dimensional finite element model // Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers. – 1990. – Vol. 204.
9. Computational mechanics of laser cladding process // Journal of Materials Processing Technology. – DOI: 10.1016/j.jmatprotec.2004.04.016.
10. Anusha E., Kumar A., Shariff S.M. Finite element analysis and experimental validation of high-speed laser surface hardening process // The International Journal of Advanced Manufacturing Technology. – 2021. – Vol. 115. – P. 2403–2421. – DOI: 10.1007/s00170-021-07303-z.
11. Theoretical and experimental studies on laser transformation hardening of steel by customized beam // International Journal of Heat and Mass Transfer. – 2007. – Vol. 50, Issues 23–24. – P. 4600–4606.
12. Numerical simulation of two-track laser hardening process of 42CrMo steel // Journal of Manufacturing Processes. – 2022. – DOI: 10.1080/25787616.2022.2052455.
13. Three-dimensional finite element analysis of temperatures and stresses in wide-band laser surface melting processing // Materials & Design. – 2010. – Vol. 31, Issue 7. – P. 3366–3373. – DOI: 10.1016/j.matdes.2010.01.054.
14. Mathematical Modeling of Heat Transfer in Laser Surface Hardening of AISI 1050 Steel // Defect and Diffusion Forum. – Vol. 312–315. – P. 381–386.
15. Numerical Simulation and Microstructure Examination of a Low-Alloy Structural Steel for Laser Transformation Hardening Treatment // Photonics. – 2025. – Vol. 12, No. 10. – Article 992.

